انواع لیزینگ از نقطه نظر بازار

از نقطه نظر چارچوب بازار، داشتن ماهیت پرداخت كامل در قرارداد و نداشتن آن مشخص­كننده تفاوت لیزینگ مالی یا سرمایه­ای با لیزینگ عملیاتی است. به عبارت دیگر لیزینگ عملیاتی همواره بدلیل وابستگی موجر به ارزش اسقاطی یا ارزش باقیمانده كالا ماهیت عدم پرداخت كامل خواهد داشت. ماهیت ‹پرداخت كامل› بدین معنی است كه موجر فقط وابسته به اقساط اجاره است و بهای كامل تجهیزات مورد اجاره همراه با سود موجر طی دوره قرارداد تسویه می­شود و تمایل مستاجر از ورود به این عرصه در حقیقت اخذ وامی است برای تامین خرید تجهیزات مورد نظر. ریسك موجر در این قرارداد (لیزینگ مالی) محدود به ریسك اعتباری خواهد بود و ریسك دارائی برای وی وجود نخواهد داشت.

از سوی دیگر در لیزینگ عملیاتی موجر وارد مبادله­ای می­گردد كه در آن ماهیت پرداخت كامل وجود ندارد و قرارداد حاوی این واقعیت است كه مستاجر نه برای تحصیل كالای مورد اجاره بلكه صرفاً به منظور استفاده از آن وارد این مبادله می­گردد. در این نوع قرارداد، هر كالائی می­تواند طول عمر مفید و اقتصادی خود چندین بار مورد اجاره قرار گیرد. بنابراین كالا در پایان دوره اجاره دارای ارزشی می­باشد كه آن را ارزش باقیمانده و یا اسقاطی می­نامند. و همانطور كه اشاره شد موجر به ارزش اسقاطی یا باقیمانده وابستگی تام دارد. مستاجر در قرارداد اجاره عملیاتی به طور معمول كالا را برای تمام عمر اقتصادی آن مورد استفاده قرار نمی­دهد و آن را در پایان دوره به موجر مسترد می­دارد. بنابراین موجر در این نوع قرارداد علاوه بر ریسك اعتباری محتمل ریسك دارائی نیز خواهد بود.

همانگونه در پایان دوره قرارداد لیزینگ مالی، مستاجر كالا را از موجر خریداری می­نماید، در لیزینگ عملیاتی نیز مستاجر دارای سه حق انتخاب خواهد بود، بدین معنی كه می­تواند كالا را خریداری كند، قرارداد را تجدید نماید و یا كالا را به موجر بازگرداند. امروزه بطور معمول در بیشتر قراردادهای لیزینگ عملیاتی كالای مورد اجاره به موجر مسترد می­شود و بنابراین عمدتاً اینگونه قراردادها تا پایان دوره مقرر بطول نمی­انجامند. مستاجر بدلیل موردنظر خود، قرارداد را زودتر از موعد در قرارداد پیش­بینی می­نماید.

این پیش­بینی بر این واقعیت استوار است كه موجر می­تواند همان كالا را به مستاجر دیگری اجاره دهد. طبیعتاً این مبادله برای سه طرف مطرح در اجاره كالای موردنظر سودآور خواهد بود. مستاجر اول قادر به تسویه زودهنگام قرارداد و اجاره كالای نوتر در قالب قرارداد جدید می­باشد. موجر از خاتمه زودهنگام قرارداد و اجاره همان كالا به مستاجر جدید منتفع می­شود و مستاجر دوم نیز قادر به اجاره كالای دست دوم با نرخ­های عادلانه­ترو قیمت پایین­تر كالا خواهد بود.

حال اگر بنا باشد در چنین قراردادی (لیزینگ عملیاتی) كالا توسط مستاجر خریداری گردد، قیمت آن می­تواند بر مبنای ارزش عادلانه بازاری كالا در پایان دوره و یا بر اساس قیمت تعیین شده از طریق توافق طرفین و یا قیمت مقطوعی كه در ابتدای دوره توسط موجر تعیین شده است خریداری شود.